Poradnik · Podatki i ZUS
Ryczałt czy podatek liniowy 2026 - który wybrać
Wybór formy opodatkowania to jedna z najważniejszych decyzji finansowych przy zakładaniu działalności. Ryczałt ewidencjonowany i podatek liniowy mają zupełnie inną logikę - jeden bierze pod uwagę tylko przychód, drugi pozwala odliczyć koszty. Poniżej porównanie z liczbami, żeby zdecydować racjonalnie.
Czym się różnią ryczałt i podatek liniowy
Ryczałt ewidencjonowany pobiera się od przychodu - całej kwoty wystawionej faktury, bez żadnych odliczeń kosztów firmowych. Stawka ryczałtu zależy od rodzaju działalności i wynosi od 2% (handel) do 17% (wolne zawody, liberalne). Popularną stawką dla usług IT i programowania jest 12%.
Podatek liniowy wynosi stałe 19% od dochodu, czyli od różnicy między przychodem a kosztami uzyskania przychodu. Koszty to wszystko, co firma wydaje w celu osiągnięcia przychodu: sprzęt, oprogramowanie, biuro, delegacje, wynagrodzenia podwykonawców, leasing samochodu. Im wyższe koszty, tym niższy podatek liniowy.
Punkt przełamania: kiedy ryczałt staje się droższy
Żeby sprawdzić, która forma jest korzystniejsza, wystarczy obliczyć, przy jakim udziale kosztów oba podatki dają ten sam wynik. Dla ryczałtu 12%:
Ryczałt 12% × przychód = liniowy 19% × (przychód - koszty)
0,12 × P = 0,19 × (P - K)
K/P = 1 - 0,12/0,19 = 36,8%
Gdy koszty stanowią mniej niż 36,8% przychodu - ryczałt 12% jest tańszy. Gdy więcej - liniowy 19% jest korzystniejszy.
Porównanie dla wybranych poziomów przychodu
| Przychód | Koszty | Ryczałt 12% | Liniowy 19% | Korzystniejszy |
|---|---|---|---|---|
| 120 000 zł | 10 000 zł (8%) | 14 400 zł | 20 900 zł | Ryczałt |
| 120 000 zł | 40 000 zł (33%) | 14 400 zł | 15 200 zł | Ryczałt |
| 120 000 zł | 50 000 zł (42%) | 14 400 zł | 13 300 zł | Liniowy |
| 200 000 zł | 20 000 zł (10%) | 24 000 zł | 34 200 zł | Ryczałt |
| 200 000 zł | 80 000 zł (40%) | 24 000 zł | 22 800 zł | Liniowy |
Tabela pokazuje wyłącznie podatek dochodowy, bez składki zdrowotnej i ZUS, które są odrębne i wpływają na ostateczny wynik.
Składka zdrowotna - kluczowa różnica od 2022 roku
Od wprowadzenia Polskiego Ładu składka zdrowotna przestała być odliczalna od podatku przy liniowym - odlicza się tylko 19% składki zdrowotnej (do limitu 11 600 zł rocznie w 2026). Na ryczałcie składka zdrowotna jest ryczałtowa i zależy od przychodu, a nie od dochodu, co może być korzystne przy bardzo wysokich przychodach przy niskich kosztach.
Na skali podatkowej (dla porównania) składka zdrowotna wynosi 9% dochodu i nie podlega odliczeniu. To sprawia, że dla wielu przedsiębiorców z przychodami powyżej 120 000 zł rocznie skala podatkowa jest najmniej korzystna spośród trzech dostępnych form.
Stawki ryczałtu dla popularnych branż
- 17% - wolne zawody (lekarze, adwokaci, notariusze, księgowi wykonujący wolny zawód)
- 15% - usługi związane z obsługą rynku nieruchomości, pośrednictwo w handlu hurtowym
- 14% - usługi w zakresie opieki zdrowotnej, architektura, inżynieria
- 12% - usługi związane z oprogramowaniem i doradztwem IT (PKWiU 62, 63)
- 8,5% - inne usługi niematerialne, najem prywatny powyżej 100 000 zł
- 5,5% - działalność wytwórcza, roboty budowlane
- 3% - handel detaliczny i hurtowy, gastronomia
Kiedy wybrać ryczałt, kiedy liniowy
Ryczałt opłaca się przy niskich kosztach firmowych i działalności, gdzie stawka ryczałtu jest relatywnie niska - klasycznym przykładem jest programista lub designer pracujący zdalnie, bez dużego sprzętu, biura czy podwykonawców. Niskie koszty oznaczają, że liniowy 19% od dochodu i tak wychodziłby podobnie jak ryczałt, ale przy niższej stawce ryczałtu (np. 8,5%) ryczałt jest zdecydowanie lepszy.
Liniowy 19% wybiera się przy wysokich kosztach, zatrudnianiu podwykonawców i planowaniu inwestycji - sprzętu, maszyn, pojazdów. Każda złotówka kosztu to 19 groszy mniej podatku. Przy kosztach stanowiących ponad 40% przychodu liniowy niemal zawsze wychodzi taniej niż ryczałt 12%.
FAQ
Czy na ryczałcie można odliczyć koszty firmowe?
Nie. Ryczałt płaci się od przychodu, bez możliwości odliczenia kosztów uzyskania przychodu. Można odliczyć składki ZUS społeczne (50% od podstawy) i składkę zdrowotną, ale żadnych kosztów firmowych: sprzętu, biura, podwykonawców, samochodu.
Jaka stawka ryczałtu obowiązuje programistów i osoby świadczące usługi IT?
12% dla usług związanych z oprogramowaniem i doradztwem w zakresie informatyki (PKWiU 62 i 63). Stawka 8,5% dotyczy innych usług niematerialnych. Przed wyborem ryczałtu warto sprawdzić konkretny kod PKWiU swojej działalności w wykazie stawek.
Czy można w trakcie roku przejść z ryczałtu na liniowy?
Nie w trakcie roku. Formę opodatkowania zmienia się na rok kolejny, składając zawiadomienie do naczelnika urzędu skarbowego do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w nowym roku.
Czy na ryczałcie płaci się składkę zdrowotną?
Tak. Na ryczałcie składka zdrowotna zależy od przychodu: do 60 000 zł - ok. 419 zł/mies., 60 000 - 300 000 zł - ok. 699 zł/mies., powyżej 300 000 zł - ok. 1 258 zł/mies. (wartości orientacyjne na 2026 rok). Na ryczałcie nie można odliczyć składki zdrowotnej od podatku.
Dla jakich przychodów ryczałt 12% jest tańszy niż liniowy 19%?
Ryczałt 12% jest tańszy niż liniowy 19% wtedy, gdy koszty stanowią mniej niż 36,8% przychodu. Przy wyższych kosztach liniowy staje się korzystniejszy. Dla stawki ryczałtu 8,5% punkt przełamania to koszty na poziomie ok. 55% przychodu.